Voor het derde jaar op rij kunnen studenten van Universiteit Maastricht (UM) de minor Sustainable Healthcare volgen. Onder de bevlogen leiding van hoogleraar Jascha de Nooijer en promovenda Annemarie Sänger bedenken ze echte oplossingen voor echte duurzaamheidsvraagstukken in de gezondheidszorg. Leren samenwerken met andere professionals is daarvoor essentieel.
Minder silo’s, meer samenwerking
Op een van de heetste dagen van het jaar vertellen Jascha de Nooijer en Annemarie Sänger over het onderwijs waar ze (vandaag ook letterlijk) warm voor lopen. Jascha trapt af: ‘Een zwakte in veel onderwijs is dat we studenten in afgesloten silo’s opleiden voor een interdisciplinaire praktijk vol wicked problems die je alleen door samenwerking kan aanpakken. Voor een leefbare toekomst hebben we iedereen nodig!’ Een Comenius Leadership Fellow gaf haar de kans een minor te ontwikkelen waarin studenten al samenwerkend leren hoe ze de gezondheidszorg kunnen verduurzamen. Annemarie is als promovenda betrokken bij alle facetten van het project: van onderwijs(ontwerp), coördinatie en docentprofessionalisering tot wetenschappelijke onderbouwing en monitoring. Ze onderzoekt onder andere hoe (inter)professionele identiteit zich ontwikkelt, als basis voor de zo cruciale samenwerkingen.
Minor Sustainable Healthcare
In de eerste vier weken van de minor Sustainable Healthcare worden studenten ondergedompeld in het thema. Ze leren hoe de conditie van de planeet (bijvoorbeeld de kwaliteit van water en lucht) samenhangt met gezondheid en hoe de gezondheidszorg zelf ook een weerslag heeft op het milieu, door bijvoorbeeld hoge CO₂-uitstoot en afvalproductie. Ook krijgen ze informatie over de context waarin ze komen te werken en is er ruimte voor het ventileren van emoties over klimaatverandering. Daarna werken ze vijftien weken lang in interdisciplinaire groepjes van drie of vier studenten aan een echt probleem dat het Maastricht UMC+ binnen de Green Deal Duurzame Zorg probeert aan te pakken.
‘Van nature werken mensen nou eenmaal graag samen met gelijkgestemden, dus je moet uit je comfortzone komen.’
Om studenten te ondersteunen met de complexe realiteit die ze drie dagen per week op de werkvloer aantreffen, komen ze op de vierde dag samen op de campus voor vaardigheidstrainingen en workshops over onder andere gedragsverandering, projectmanagement en leiderschap. Ze bespreken de voortgang van hun project en worden als groep en individueel gecoacht. Samenwerken met iemand buiten je eigen vakgebied is namelijk niet zo vanzelfsprekend, legt Annemarie uit. ‘Je hebt misschien vooroordelen over collega’s uit een ander vakgebied of krijgt zelf met stereotypering te maken. Soms spreken verschillende disciplines of beroepsgroepen niet dezelfde taal; ze gebruiken dezelfde woorden, maar bedoelen iets anders, of communiceren teveel in hun eigen vakjargon. Disciplines kunnen ook een andere blik op de wereld en op onderzoek hebben. En van nature werken mensen nou eenmaal graag samen met gelijkgestemden, dus je moet uit je comfortzone komen.’ Op de vijfde dag werken studenten aan het portfolio waarmee ze de minor met een pass of fail afsluiten.
Een echte bijdrage leveren aan duurzame zorg
De minor levert studenten veel op, merken Jascha en Annemarie. Naast het leren samenwerken over disciplines heen, krijgen ze ook een realistisch beeld van hun latere werkplek. Jascha: ‘Dat helpt sommige studenten bij de keuze voor een master.’ Ook faciliteert de minor het verder ontwikkelen van een sterke (inter)professionele identiteit. Afgelopen jaar publiceerden Annemarie en Jascha met twee collega’s hun ontwerpprincipes voor interprofessioneel onderwijs.
‘Veel werk van studenten belandt in een digitaal bakje, maar deze minor leidt tot concrete, bruikbare resultaten.’
Tot slot krijgen studenten inzicht in duurzame zorg en leveren ze een bijdrage aan de Green Deal-doelen. ‘De projecten raken altijd aan een of meer pijlers van de Green Deal,’ vertelt Annemarie. ‘Ze gaan bijvoorbeeld over preventie en bewustwording of over circulair werken.’ Jascha: ‘Een project waar we graag over vertellen vond plaats bij het Centrum voor Thuisbeademing van het Maastricht UMC+. Materialen die daar worden besteld moesten altijd binnen 24 uur geleverd worden bij de patiënt. Als de leverancier niet alles op voorraad had, stuurde die al zoveel mogelijk toe en werden de resterende materialen nagezonden. Onze studenten ontdekten dat patiënten vaak nog materialen op voorraad hebben en prima kunnen wachten tot het pakket compleet is. Het leidde tot de heel praktische oplossing dat op de site van de leverancier nu een knop is toegevoegd voor patiënten die echt binnen 24 uur de materialen nodig hebben. Die oplossing is zelfs overgenomen door andere provincies en scheelt veel zendingen.’ Ze vervolgt: ‘Veel werk van studenten belandt ergens in een digitaal bakje, maar deze minor leidt tot concrete, bruikbare resultaten. Studenten zijn daar trots op, en wij natuurlijk ook!’
Krachten bundelen en oog hebben voor alle betrokkenen
Hoewel het pilotjaar van de minor intensief was en tot een aantal aanpassingen leidde, is de basis drie jaar later onveranderd. Hoe verklaren beide onderwijsvernieuwers dat succes? ‘We zijn zelf een interprofessioneel team,’ zegt Jascha zonder aarzeling. ‘We hebben het project vormgegeven met inbreng uit de gezondheidswetenschappen, onderwijskunde en organisatieleer en van experts uit het ziekenhuis, het Maastricht Sustainability Institute en het Centre for Teaching & Learning.’ Dat heeft geleid tot een solide, wetenschappelijke onderbouwde aanpak, die voortdurend wordt gemonitord en gefinetuned.
Niet alleen de studenten hebben profijt van de minor, ook voor alle andere betrokkenen is aandacht. Jascha en Annemarie trainen en ondersteunen de coaches en leden van de Maastricht UMC+ Green Teams die de groepjes begeleiden op de werkvloer. Die laatsten doen dit werk voor een groot deel in hun eigen tijd en kunnen de hulp van de studenten goed gebruiken. ‘Een aantal studenten zijn na afronding van de minor als student-assistent betrokken gebleven bij een project,’ zegt Jascha. ‘Dat is voor de continuïteit heel goed. Een andere manier waarop we die willen borgen is door in het tweede semester studenten uit het excellentieprogramma te laten meewerken.’
De toekomstdroom: interprofessioneel onderwijs voor iedereen
‘Innoveren is tegen de stroom in zwemmen.’
Met zoveel positieve uitkomsten groeit de overtuiging dat er nog meer mogelijk is. ‘Eigenlijk wil je dat elke student rijk, authentiek, interprofessioneel onderwijs kan volgen en dat universiteit, hbo, mbo en arbeidsmarkt daarin samenwerken,’ zegt Annemarie. Die stappen worden ook al gezet. Sustainable Healthcare wordt een gedeelde minor van UM en Hogeschool Zuyd, dankzij een NKO-opschalingsbeurs én financiering van beide instellingen. Zo zal een geneeskundestudent kunnen gaan leren van een student social work, en een rechtenstudent van een student verpleegkunde (en vice versa). Jascha: ‘Dat er zowel interne als externe bevestiging is, doet ons enorm goed, want innoveren is tegen de stroom in zwemmen.’ Een concrete bedreiging voor de minor zijn de kosten, die inbedding in het vaste curriculum vooralsnog hebben tegengehouden. Daardoor gaat er veel tijd naar het vinden van financiering. Ook het vrijmaken van ruimte in de roosters en het overtuigen van programmaleiders is een uitdaging. En omdat de invulling en financiering van de Green Deal Duurzame Zorg in het Maastricht UMC+ dit jaar mogelijk stopt, is de voortang van de ziekenhuisprojecten momenteel onzeker.
Je onderwijsvisie blijven uitdragen
‘Ik blijf praten over mijn ideeën, onderzoek doen en aantonen wat werkt.’e plotten van de leerboog was confronterend, maar ook een eyeopener.’
Hoe breng je je ideeën – tegen de stroom in – toch ten uitvoer? ‘Het idee van interprofessioneel opleiden zit al heel lang mijn hoofd,’ zegt Jascha, ‘dus ik ben grondig gaan uitzoeken hoe ik er handen en voeten aan kon geven. Daar heb ik anderen voor nodig, die organisatorisch sterk en overtuigend zijn. Ik steek niet veel energie in politieke of bestuurlijke ontwikkelingen waar ik geen invloed op heb, of in het overtuigen van anderen, maar ik blijf wel praten over mijn ideeën, onderzoek doen en aantonen wat werkt. Collega’s weten dat ik een groot hart heb voor onderwijs en weten me dus ook te vinden voor samenwerkingen.’
Annemarie staat nog aan het begin van haar loopbaan, maar ook zij draagt haar onderwijsvisie en -ervaring graag uit, in gesprekken, publicaties en op congressen. Zo wordt het Comeniusproject op 8 oktober 2026 passend afgesloten met een symposium Addressing wicked problems in the region: from buzzwords to educational practice.
Ook wie het symposium niet kan bezoeken is van harte uitgenodigd om contact te leggen. ‘Innoveren gebeurt met publiek geld, dus je mag alle materialen bij ons opvragen,’ zegt Jascha, ‘al zit de grootste waarde niet in de losse elementen, maar in hun samenhang.’ Het is bijna tijd voor een verkoelend drankje. Annemarie neemt met een grote lach het laatste woord: ‘We zijn bezig een succesverhaal te worden en daar ben ik trots op. En ik ben benieuwd waar we over tien, vijftien jaar staan.’
Profielen
| Naam |
Annemarie Sänger
|
|
Functie
|
Promovenda |
|
Instelling
|
Universiteit Maastricht
|
|
Faculteit
|
Faculty of Health, Medicine and Life Sciences
|
|
Aantal jaren werkzaam in het onderwijs
|
Sinds 2023, en daarvoor drie jaar studentvertegenwoordiger
|
|
Tijd voor onderwijstaken
|
‘Onderwijs en onderzoek zijn voor mij zo verweven dat ik dat lastig vind in te schatten, maar ik gok 30% onderwijs, 70% onderzoek. Officieel heb ik geen onderwijsaanstelling.’ |
| Onderwijsinnovatie |
Dream teams for a green future |
| Naam |
Jascha de Nooijer |
|
Functie
|
Professor Interprofessional Teaching and Learning |
|
Instelling
|
Universiteit Maastricht
|
|
Faculteit
|
Faculty of Health, Medicine and Life Sciences
|
|
Aantal jaren werkzaam in het onderwijs
|
31 jaar |
|
Tijd voor onderwijstaken
|
‘lastig te zeggen, officieel 70% van mijn aanstelling’ |
| Onderwijsinnovatie |
Dream teams for a green future (Comenius Leadership Fellow) en NKO-opschaling Samen opleiden voor duurzame zorg: een interprofessionele minor voor hbo en wo studenten |
Dit portret is onderdeel van de reeks van portretten in de rubriek TROTS.
Klik hier om de andere portretten te bekijken
Maandelijks publiceren we een bijzonder portret op onze LinkedIn met bijpassend beeld. De rubriek is tot stand gekomen met hulp van Hananja Koster (ComeniusNetwerk), de woordkunsten van portretschrijver Elske van Lonkhuijzen en tot leven gebracht met de illustraties van Bewegend Wild.