Je studie spelen als een spel (voor meer regie over je ontwikkeling)

In een onvoorspelbare wereld met een beroepspraktijk die snel verandert, is het belangrijker dan ooit dat studenten leren om hun studietraject en toekomstige beroep zelf vorm te geven. Kunstenaar, coach en docent Eva den Heijer ontwikkelde daar aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht een methode voor: studenten ontwerpen een spel om hun persoonlijke leerdoelen te bereiken.

SMART maar saai

Toen Eva den Heijer in 2004 startte als tutor en studieloopbaanbegeleider aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU) viel haar iets op. Wanneer ze met studenten werkte aan hun persoonlijke ontwikkelingsplan ging het over de meest wezenlijke aspecten van hun kunstenaarschap: hun drijfveren, wereldbeeld, interesses, kwaliteiten, beperkingen en ambities. Toch zag ze keer op keer hoe de inzet van studenten voor hun keurig SMART-geformuleerde doelen al snel verslapte. 'Het frustreerde me,' vertelt ze monter op een zonnige dinsdagmiddag in september. 'Ik wilde ze laten ervaren dat ze hun ontwikkeling zelf mogen vormgeven, maar stuitte vaak op een afwachtende houding, alsof studenten zichzelf vooral zien als consument van onderwijs.'

'Ik wil ze laten ervaren dat ze hun ontwikkeling zelf mogen vormgeven 

Je persoonlijke ontwikkeling benaderen als een spel

In de master kunsteducatie die Eva acht jaar later deed, maakte ze kennis met ludodidactiek: een didactiek die spelprincipes gebruikt om leersituaties te ontwerpen. 'Ik zag parallellen tussen het maken van een persoonlijk ontwikkelingsplan en het ontwerpen van een spel,' vertelt ze. Samen met een collega, filosofiedocente Imara Felkers, ontwikkelde ze een lesmethode waarin studenten een spel maken dat hen helpt om zelfgekozen leerdoelen te bereiken. Het bleek een schot in de roos. 'Wanneer je speelt ben je open en onderzoekend. Een spel biedt een veilige werkelijkheid binnen de echte werkelijkheid, waarin je tijdelijk nieuwe dingen kan proberen en ervaren. Bovendien is een speler actief: ze handelt, krijgt feedback en beweegt zo richting haar doel.'

Opbouw van Inner Play

Inner Play, de methode die Eva en Imara ontwikkelden, heeft drie vaste onderdelen. De eerste bijeenkomst gaat over speltheorie en spelfilosofie, en over wat spelen met je doet. 'In die les voegen we de daad bij het woord,' lacht Eva. 'Ik leg een hele berg speelgoed neer en daar leven we ons mee uit.' Dat kan onwennig voelen, want in de loop van hun leven verleren veel mensen het spelen. Eva ondervond dat zelf ook: 'Al op de middelbare school krijg je te horen dat spelen kinderachtig is, dat je vooral niet te vrolijk moet zijn en dat volwassen worden betekent dat je serieus en efficiënt bent. Efficiëntie is een grote vijand van spelen!'

'Efficiëntie is een vijand van spelen. 

In die eerste bijeenkomst werken studenten ook aan hun eigen spelersprofiel: ze kiezen een leerdoel, identificeren hun drive, interesses, krachten en zwaktes en denken na over spelregels. 'Liefst regels die ervoor zorgen dat juist zijzelf het spel goed kunnen spelen,' legt Eva uit. 'We noemen dat "egelregels" naar een kinderverhaal van schrijver Hanna Kraan over een egel die een spel verzint dat alleen hijzelf kan winnen.'

In de tweede bijeenkomst leren studenten hoe een spel werkt en hoe ze het ontwerpen kunnen aanpakken. De derde bijeenkomst is een vrolijk spektakel: alle prototypes worden door de hele groep getest. Eva straalt als ze erover vertelt. 'Dit maakt mijn werk zo leuk!'

'Ze kiezen spelregels die ervoor zorgen dat juist zij het spel goed kunnen spelen.' 

Materiaalkaarten, windvaantjes, feedbackdobbelstenen

Een greep uit de leerdoelen die studenten kiezen: uit je comfortzone komen, meer uit de opleiding halen, sneller aan de slag gaan met opdrachten en inspiratie aanwakkeren. Het leidt tot verrassende uitvindingen. 'Een student Product Design koos, wanneer de deadline naderde, al snel voor een prototype van klei en leerde zo weinig over andere materialen,' geeft Eva als voorbeeld. 'Ze maakte voor zichzelf een set materiaal-, product- en textuurkaarten waaruit ze blind moest kiezen, en bedacht tijdsregels die haar dwongen om binnen een uur tot een ontwerp te komen.' Een andere student blonk uit in houtbewerking, maar voelde een drempel om de VR-werkplaats en metaalwerkplaats binnen te lopen. 'Ook hij liet het lot beslissen over zijn materiaalkeuze, door op zijn spelbord een windvaantje te monteren en de wind een werkplaats te laten aanwijzen.' Weer een andere student wilde interessantere en relevantere feedback op zijn werk. 'Hij bedacht verschillende feedbackperspectieven, zoals de strenge opdrachtgever, de zeurende klant en het kleine kind. Docenten en studiegenoten kregen met de worp van een dobbelsteen een perspectief toegewezen van waaruit ze zijn werk konden bespreken.'

Spelen buiten de schoolmuren en meer magie

Inner Play is inmiddels een vast onderdeel van de bachelor Design for Change and Innovation, de master Education in Arts en de master Crossover Creativity, binnen de academie Creative Transformations. 'De methode werkt het beste aan het begin van het tweede jaar,' vertelt Eva, 'als studenten al iets te reflecteren hebben.' Ook andere opleidingen werken met elementen uit de methode, die Eva in 2018 met een Comenius Teaching Fellowbeurs aanscherpte en daarna open acces deelde in het cahier

Ook buiten de schoolmuren ziet Eva mogelijkheden voor deze methode. 'Ik ben met een uitgever in gesprek over een publicatie waarin spelontwerp het instrument is om leiderschapskwaliteiten en andere professionele vaardigheden te ontwikkelen.' Binnen de HKU zou ze graag onderzoeken wat maakt dat studenten sommige vakken of leersituaties als 'magisch' ervaren. Ze borduurt daarmee voort op het werk van cultuurfilosoof Johan Huizinga, dat aan de basis ligt van ludodidactiek. Hij beschrijft spelsituaties en rituelen als een magische cirkel.

Veel collega's, veel foto's en soms een polonaise

'Ik ben heel trots op alle studenten die met Inner Play de regie over hun ontwikkeling nemen,' zegt Eva aan het einde van het gesprek. Over haar eigen bijdrage is ze bescheiden: 'Ik denk niet in termen van "dit is mijn dingetje en daarvoor moet ik met de eer strijken", de uitkomst spreekt voor zich. Je ziet de kwaliteit van het studeren in het afstudeerwerk. Het is gaaf om terug te lezen wat studenten zeggen in hun reflectieverslagen.' Ze uit haar trots door de methode en uitkomsten gul te delen. 'Ik nodig al mijn collega's uit bij de eerste en laatste bijeenkomst. Iedereen is welkom.' Met een lach: 'In die laatste bijeenkomst wil ik alles fotograferen en op LinkedIn zetten!' Het plezier spat van die beelden af. Op een foto die Eva eerder dit jaar postte na een open les is te zien hoe de deelnemers door het lokaal slingeren in een feestelijke polonaise.

'Ik nodig al mijn collega's uit bij de eerste en laatste bijeenkomst. 

Profiel

Dit portret is onderdeel van de reeks van portretten in de rubriek TROTS.

Klik hier om de andere portretten te bekijken

Maandelijks publiceren we een bijzonder portret op onze LinkedIn met bijpassend beeld. De rubriek is tot stand gekomen met hulp van Hananja Koster (ComeniusNetwerk), de woordkunsten van portretschrijver Elske van Lonkhuijzen en tot leven gebracht met de illustraties van Bewegend Wild.